Groningen is één van de oudste cultuurlandschappen van Nederland. Vol met middeleeuwse kerken, statige borgen en monumentale woningen. Deze bijzondere gebouwen maken Groningen uniek en herkenbaar. Nationaal Coördinator Groningen (NCG) wil het karakter van Groningen behouden. Daarom besteden we bij de opname en versterking bijzondere aandacht aan deze gebouwen. U leest daar op deze pagina meer over.

Bijzondere gebouwen in het aardbevingsgebied

De manier van opnemen en versterken, hangt af van het soort bijzondere gebouw. NCG maakt onderscheid in de volgende bijzondere gebouwen:

  • Monumenten
    Rijksmonumenten en provinciale of gemeentelijke monumenten. Het gehele pand is beschermd.
  • Karakteristieke gebouwen
    Karakteristieke gebouwen zijn belangrijk voor de lokale cultuurhistorie. De gemeente bepaalt of een gebouw karakteristiek is. Alleen de buitenkant is beschermd.
  • Beeldbepalende gebouwen
    Beeldbepalende panden zijn belangrijk voor de ruimtelijke omgeving. Ook hier bepaalt de gemeente of een gebouw beeldbepalend is. Bijvoorbeeld de vorm van het gebouw en de positie op het erf zijn beschermd.

‘Beschermd’ betekent dat niets mag veranderen in hoe iets eruitziet. Beschermde dorps- en stadsgezichten zijn door de gemeente vaak ook bestempeld als karakteristiek of beeldbepalend. U kunt aan uw gemeente vragen of uw gebouw monumentaal, karakteristiek of beeldbepalend is.

Opname van bijzondere gebouwen

In Groningen moet iedereen veilig kunnen wonen, werken en naar school gaan. Daarom onderzoekt NCG alle gebouwen in de kern van het aardbevingsgebied. Eerst doen we uitgebreid bureauonderzoek en bekijken we alle beschikbare bouwkundige gegevens van het gebouw. Bijvoorbeeld bouwtekeningen en gegevens van het Kadaster. Daarna begint de opname.

Een monument of karakteristiek of beeldbepalend gebouw wordt altijd uitgebreid onderzocht. Dit betekent dat we de constructie van het gebouw onderzoeken. Vaak is het nodig om gaten te boren in vloeren of wanden. Of om in de tuin te graven om de fundering te zien. Soms is hiervoor een vergunning nodig. Na inspectie ziet alles er weer hetzelfde uit als daarvoor. Bij de opname is een erfgoedexpert aanwezig.

Bij een Rijksmonument of gemeentelijk monument wordt voor de opname ook een cultuurhistorische waardestelling van het pand opgesteld. Dit betekent dat een cultuurhistoricus de waardevolle en historische elementen van het pand in kaart brengt. Bij een eventuele versterking van het pand houdt NCG rekening met deze gebouwonderdelen. In sommige gemeenten gebeurt dit ook bij karakteristieke en beeldbepalende gebouwen. Dan bepalen we de cultuurhistorische waarde als zeker is dat versterken nodig is.

Versterken van bijzondere gebouwen

Na de opname berekenen specialisten of het gebouw voldoet aan de veiligheidsnorm. Voldoet een gebouw niet aan de norm? Dan berekenen specialisten hoe het gebouw kan worden versterkt. De maatregelen om het gebouw te versterken, komen in een versterkingsadvies. Dit advies en de vervolgstappen bespreken we met de eigenaar.

Een gebouw versterken is ingrijpend. Daarom krijgt de eigenaar tijd om na te denken. Samen werken we het versterkingsadvies uit tot een definitief ontwerp. Bij Rijksmonumenten of gemeentelijke monumenten denkt ook een monumentenarchitect mee met het versterkingsadvies. De eigenaar mag zelf een monumentenarchitect voordragen of Centrum Veilig Wonen (CVW) kan een architect voorstellen.

De uitvoering start pas als we het eens zijn over de plannen. De plannen worden vastgelegd in een overeenkomst. Soms is het nodig om tijdens de werkzaamheden te verhuizen naar tijdelijke huisvesting. CVW regelt deze huisvesting in opdracht van NCG. Het versterkingsproces van bijzondere gebouwen duurt vaak langer dan bij andere gebouwen. Dit heeft te maken met het aanvragen van vergunningen.

Regels voor slopen en nieuw bouwen

Bijzondere gebouwen in het aardbevingsgebieden mogen niet zomaar worden gesloopt. Om dit te voorkomen, heeft NCG samen met de Groninger gemeenten, de provincie en het Rijk regels opgesteld. De regels verschillen per type gebouw.

  • Monumenten
    Een gemeentelijk of rijksmonument mag niet worden gesloopt. Het uitgangspunt is dat deze gebouwen moeten blijven bestaan. Slopen mag ook niet als de kosten voor versterken hoger zijn dan de waarde van het gebouw.
  • Karakteristieke gebouwen
    Een karakteristiek gebouw mag niet zomaar worden gesloopt. Slopen en nieuw bouwen mag alleen als de kosten van de versterking hoger zijn dan 150 procent van de herbouwwaarde van het pand.
  • Beeldbepalende gebouwen
    Voor beeldbepalende gebouwen is slopen en nieuw bouwen een mogelijkheid als de kosten voor versterking hoger zijn dan 100 procent van de herbouwwaarde.

Bij beschermde stads- en dorpsgezichten kan de gemeente beslissen om een vergunning niet te verlenen en sloop en nieuwbouw toch niet toe te staan.

Berekenen herbouwwaarde

Om te bepalen of slopen en nieuw bouwen van het gebouw aan de orde is, moeten we de herbouwwaarde van het pand weten. Dit is het bedrag dat nodig is om het gebouw te slopen en een vergelijkbaar en aardbevingsbestendig gebouw op dezelfde plek terug te bouwen. Twee taxateurs met kennis van erfgoed bepalen gezamenlijk de herbouwwaarde en marktwaarde van het gebouw.

Voorbeeld
Een karakteristiek gebouw heeft een herbouwwaarde van 300.000 euro. Het kost 480.000 euro om het gebouw bestand te maken tegen aardbevingen. Dan zijn de kosten voor versterken 160 procent van de herbouwwaarde. Dat is meer dan 150 procent. Slopen en nieuw bouwen van het gebouw wordt als mogelijkheid met u bekeken.